“Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır.” Bu deyim, Türk toplumunun yüzyıllardır taşıdığı misafirperverlik ve paylaşım geleneğini özetler. Türk Kahvesi, sadece bir içecek değil, bir medeniyetin simgesi, bir ritüelin hatırasıdır. 5 Kasım 2025 tarihinde Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde (C/2025/5912) ilan edilen ve Geleneksel Ürün Adı (Traditional Speciality Guaranteed – TSG) statüsüyle tescil edilen Türk Kahvesi, bu kadim geleneğin sadece kültürel değil hukuki ve ekonomik düzeyde de koruma altına alınmasını sağlamıştır. Bu başarı, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin (TOBB) öncülüğünde, Türk Patent ve Marka Kurumu’nun (TÜRKPATENT) teknik desteğiyle ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’nun vizyoner liderliğiyle gerçekleşmiştir
Türk Kahvesi’nin hikâyesi, Osmanlı döneminden bugüne taşınan bir kültürün modern zamanda yeniden yazılmasıdır. 16. yüzyılda İstanbul kahvehanelerinde başlayan bu hikâye, bugün Avrupa’nın en saygın resmî platformlarında bir kültürel miras olarak tanınmaktadır. UNESCO’nun 2013’te “Somut Olmayan Kültürel Miras” listesine dâhil ettiği Türk Kahvesi, şimdi Avrupa Birliği nezdinde de tescil edilerek uluslararası hukukta kendine yer bulmuştur. Bu, hem bir lezzetin hem bir toplum hafızasının korunması demektir.
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’nun liderliğinde, TOBB bugüne kadar 367 oda ve borsayı kapsayan yapısıyla Türkiye’nin yerel değerlerini dünya markasına dönüştürme hedefiyle hareket etmiştir. Hisarcıklıoğlu, “Bir ülkenin markası, onun üreten insanlarının emeğidir.” diyerek başlattığı “Yerelden Küresele Değer Yaratmak” vizyonunu Türk Kahvesi tescil sürecinde somutlaştırmıştır. Bu vizyon, coğrafi işaretleri ekonomik araç olmaktan öte bir kültürel diplomasi unsuru olarak konumlandırmaktadır. Türk Kahvesi tescil süreci de bu yaklaşımın parlak bir örneği olmuştur.
Avrupa Birliği’nin (EU) 2024/1143 sayılı Coğrafi İşaretler Tüzüğü, tarım dışı ürünleri de kapsayan bir sistem oluşturarak “Geleneksel Ürün Adı” statüsünü güçlendirmiştir. Türk Kahvesi’nin bu sisteme dâhil olması, Türkiye’nin AB mevzuatıyla uyumlu yeni nesil ürün politikasının başarılı bir örneğidir. Tescil, ürünün menşeinden ziyade geleneksel üretim yönteminin ve özgün tarifinin korunmasını sağlamaktadır. Bu sayede dünyanın herhangi bir yerinde üretilse bile “Türk Kahvesi” adını taşıyan her ürün aynı standardı taşımak zorundadır.
Süreç, 2022’de başlatılmış ve üç yıl boyunca TOBB ile TÜRKPATENT’in yakın koordinasyonu ile yürütülmüştür. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’nun talimatıyla oluşturulan uzman ekipler, ülkenin farklı bölgelerinden üreticiler, kahve ustaları, akademisyenler ve gastronomi uzmanlarını bir araya getirmiştir. Bu ortak akıl yaklaşımı, Türkiye’nin coğrafi işaretler politikası için örnek bir model oluşturmuştur. TÜRKPATENT ise Avrupa Komisyonu’nun Tarım Genel Müdürlüğü ile doğrudan iletişimi sağlamış, teknik düzeltmeleri ve mevzuat uyumunu yönetmiştir.
Tescil, aynı zamanda ekonomik bir dönüm noktasıdır. Avrupa Komisyonu verilerine göre coğrafi işaretli ürünlerin pazar değeri %30 daha yüksektir. Bu tescil ile birlikte, “Turkish Coffee” etiketi artık Avrupa pazarlarında belgelendirilmiş bir kalite standardı olarak yer almaktadır. Bu başarı, TOBB’un yerel üreticilere sağladığı kurumsal destek ve bilgilendirme ağının bir sonucudur.
Kültürel diplomasi açısından bakıldığında, Türk Kahvesi artık Türkiye’nin dünya sahnesinde tanıtım elçilerinden biridir. Her bir fincan, yüzyılların emeğini, zarafetini ve kültürel derinliğini taşımaktadır. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin kurumsal vizyonu ve Türk Patent ve Marka Kurumu’nun bilimsel titizliği sayesinde, bu değer uluslararası hukukta da yer bulmuştur. TOBB’un AB ve FAO nezdindeki çalışmaları, Türkiye’nin kültürel ürünlerinin sürdürülebilir kalkınma politikalarına entegre edilmesini sağlamıştır.
Bugün, Türk Kahvesi’nin Avrupa’daki tescili bir son değil, yeni bir başlangıçtır. Bu başarı, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’nun öncülüğünde kurumlar arası dayanışmanın ve ortak aklın ne kadar güçlü sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Bir fincan kahve, artık sadece lezzetiyle değil, zamanı tescilleyen bir anlamla dünyaya ses vermektedir. Her yudum, Türkiye’nin kültürel diplomasi hikâyesinden bir satır taşımaktadır.
Bu tescil ile Türk Kahvesi, Türkiye’nin coğrafi işaretler haritasında bir zirve noktası olmuştur. Bu başarı aynı zamanda ülkenin sınırlarını aşan bir itibar inşasıdır. Bir fincan kahve, artık Avrupa’da tescilli bir kültürdür. Ve bu başarı, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin vizyonu, Türk Patent ve Marka Kurumu’nun bilimsel çabası ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu’nun öncülüğünde hayata geçmiştir.
Yararlanilan Kaynaklar
- Avrupa Birliği Resmî Gazetesi (C/2025/5912), Turkish Coffee – Traditional Speciality Guaranteed (TSG), 5 Kasım 2025.
- European Commission, Regulation (EU) 2024/1143 on Geographical Indications, Brussels, 2024.
- Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (2025), Yerelden Küresele Değer Yaratmak: Coğrafi İşaretler Programı Raporu.
- Türk Patent ve Marka Kurumu (2025), Coğrafi İşaretler Dairesi Başkanlığı Faaliyet Raporu.
- FAO & oriGIn (2024), Geographical Indications and Sustainable Value Chains.
- UNESCO (2013), Turkish Coffee Culture and Tradition – Intangible Cultural Heritage Entry.
- YÜCİTA (2024), Coğrafi İşaretler ve Türkiye’nin Kültürel Politikası.